Verem nedir?

Verem, En çok akciğerlerde yerleşen, çeşitli türleri olan özel mikroorganizmaların vasıtasıyla oluşan bir enfeksiyon hastalığıdır. Tıp literatüründeki adı ile Tüberkülozverem

Tıp tarihi, bu hastalığın binlerce seneden bu yana var olduğunu göstermektedir. Eski Mısır mumyalarında omurga tüberkülozunun izlerine rastlanmıştır. Tüberküloz terimi ilk olarak 1834 senesinde kullanılmağa başlandı. Tüberkülozun amili 1882’de Robert Koch tarafından keşfedilmiş ve "Koch Basili" olarak adlandırılmıştır. Yıllar geçtikçe, tüberkülozun bilinmeyen yönleri gün ışığına çıkmış, teşhis ve tedavisi konusunda büyük ilerlemeler kaydedilmiştir.

Tüberküloz basili, mikroorganizmaların mikobakteriler sınıfındandır. Mikobakteriler; hareketsiz, sporsuz, asit ve alkalilere dayanıklı ve oksijen seven bakterilerdir. Mikobakteriler grubunda zararsız olan birçok mikroorganizma da vardır. İnsan tüberkülozu; mikobakterilerin insan tipi, sığır tipi ve nadiren de kuş tipiyle meydana gelir. Bir de atipik mikobakterilerle meydana gelen tüberküloz vardır ki, bu tüberküloz tipi, tedaviye dirençli olması ve bazen öldürücü olması sebebiyle önem arzetmektedir. Tüberküloz basili ortalama 1-4 mikron uzunluğundadır. Patatesli, yumurtalı, gliserinli katı ortamlarda yaklaşık olarak 4-6 haftada üreme gösterir.

Tüberküloz basili hasta organizmada hastalığın yerleştiği organın salgı materyali içinde bulunur. Akciğer tüberkülozunda balgamla, böbrek tüberkülozunda idrarla, barsak tüberkülozunda dışkı ile, kemik veya lenf bezi tüberkülozunda cerahatle dışarı atılır. Enfeksiyon, bu salgı maddeleriyle herhangi bir şekilde temas etmek suretiyle bulaşır. İnsanda tüberkülozun en mühim bulaşma yolu, solunum yoludur. Bu yolla hastalık, ya hastanın öksürük, aksırık ve salyası ile bulaşmış havada basili taşıyan gözle görülmeyen çok küçük damlacıkların solunması veya kurumuş ve toz haline gelmiş basilli balgamın karıştığı havanın solunması yoluyla meydana gelir. Ayrıca basilli materyel doğrudan ağız ve boğaz yoluyla da vücuda girebilir. Sığır tipi tüberküloz enfeksiyonunda başlıca kaynak inekler ve bunların sütüdür. Yurdumuzda süt ve süt mamülleri genellikle kaynatılarak hazırlandığı için bu yolla bulaşma daha az önemlidir.

Tüberkülozun insanda en çok yerleştiği organlar akciğerler, komşu lenf düğümleri, plevra (akciğer zarı) bronşlar ve gırtlaktır. Buna karşılık kalp kası, iskelet kasları, mide pankreas, trioit, erbezleri, yumurtalıklar ve hipofiz bezi tüberküloza en dirençli organlardır.

Tüberküloz, primer (birincil, ilk) ve reinfeksiyon (tekrarlamış) tipi tüberküloz olmak üzere ikiye ayrılır. Primer tüberküloz, daha önce tüberküloza hiç yakalanmamış olan vücutta, ilk basil alımını takiben tüberküloz çeşidine verilen addır. Reinfeksiyon tüberkülozu ise daha önce tüberküloz basiliyle temas etmiş ve primer enfeksiyonu geçirmiş ve organizmada bunun üzerinden az veya çok bir zaman geçtikten sonra yerleşen tüberkülozdur. Tüberküloz basili; deri, göz, ağız, solunum sistemi, mide, barsak kanalından girebilirse de, primer enfeksiyon, büyük bir oranda solunum yoluyla husule gelir ve akciğerlerde genellikle üst loblara yakın yerleşir ve böylece primer kompleks meydana gelir. Primer kompleks genel olarak zararsız bir lezyondur ve çoğunlukla hiçbir belirti vermeden iyileşir. bazen iyileşirken kireçli bir iz bırakır. Primer kompleks nadiren ilerleyici bir gidiş gösterir ve bir primer tüberküloz durumu ortaya çıkar.

Primer kompleksin iyileşmesinden sonra organizmanın tüberküloz basiline karşı reaksiyonları değişmiş ve tüberküloz allerjisi gelişmiştir. Tüberkülozda allerji organizmada canlı tüberküloz basilleri taşıyan özel tüberküloz dokusunun bulunuşu ile meydana çıkmış özel bir reaksiyon şeklidir.

Tekrarlayan Verem

Primer enfeksiyonu geçirmiş ve tüberküloz allerjisi husule gelmiş olan bir vücutta, aylar veya seneler süren gizli bir dönemden sonra başgösteren tüberkülozdur. Bu tüberküloz, ya dışardan yeniden tüberküloz basili alınmasıyla veya eskiden mevcut olan tüberküloz odaklarının alevlenmesiyle meydana gelmektedir.

Akciğer tüberkülozunun akciğer içine ve vücuda yayılımı, kan yoluyla, bronşlar yoluyla, lenf damarları yoluyla ve doğrudan komşuluk yoluyla olabilmektedir. Tüberkülozun yaygınlaşmış haline miliar tüberküloz denir ki, bu durum ağır ve ciddi bir haldir.

Tüberkülozda diğer enfeksiyonlarda olduğu gibi bir bağışıklık bulunmaz. Tüberküloz bağışıklığı kısmi ve özel bağışıklıktır; tam bir direnç değildir. Tüberkülozda, basillerin vücuda ilk girişiyle sonraki girişi arasındaki olaylar birbirinden farklıdır. İnsanda ilk enfeksiyon genellikle hiç belirti vermeden iyileşebilen küçük bir lezyon olarak kalır. Tüberkülozda allerji teşekkülünü, bir başka deyimle ilk bulaşmanın koruyucu etkisini gösteren klinik müşahadeler, verem aşısı fikrini doğurmuş ve böylece BCG aşısı geliştirilmiştir. kitle halinde aşılanmalarla, tüberkülozdan ölüm oranları oldukça azalmıştır. Aşı, deri testiyle şahsın, daha önce enfeksiyona maruz kalmadığı tespit edildikten sonra, sol omuz bölgesi deri içine yapılmaktadır. Bugün 0-5 yaş arası grupta, kitle halindeki aşılamalarda, deri testi yapılmadan BCG uygulanmaktadır. Bu usulde deri testi müspet olanlarda bile aşı tatbikinin hiçbir tehlikesi yoktur.

Akciğer tüberkülozunun belirtileri

Vak’aların pekçoğunda silik belirtilerle sinsice başlar. Bu yüzden çok ilerlemiş hale gelinceye kadar gizli kalan pekçok vak’a vardır. Bu sebeple verem taramalarında hiç klinik belirti göstermeyen birçok vak’anın tespiti mümkün olmaktadır. Ateş, veremin en sık görülen belirtilerindendir. Genellikle akşama doğru yükselen hafif bir ateş vardır. Bu ateş bazen haftalar ve hatta aylarca devam eder. Yorgunluk ve halsizlik, erken belirtilerin başında gelir. Kilo kaybı umumiyetle yavaş ilerler, fakat bazen çok belirgin olabilir. İştahsızlık ve hazımsızlık vardır. Gece terlemeleri daha ziyade ilerlemiş vak’alarda rastlanan bir belirtidir.

Kadınlarda adet bozuklukları da sık görülür. Bu sayılan belirtiler genellikle sinsi başlar ve gelişir. Fakat bazen belirtiler ani olarak gelişir ki, bu durum da bir soğuk algınlığı veya gribi andırır.

Öksürük ve balgam çıkarma, en çok görülen belirtilerdendir. Hastalık ilerledikçe öksürük şiddetlenir, balgam miktarı artar. Kanlı balgam da önemli belirtilerden biridir. Balgamdaki kanın miktarı ve niteliği çok değişiktir. Balgamda çizgiler halinde görülen kan bulaşımından, büyük ve öldürücü kanamalara kadar değişebilir.

Veremli hastalarda bir belirti de hışırtılı solunumdur. Önemli bir belirti de yan ağrısıdır. Yan ağrısı özellikle tüberküloza bağlı olarak ortaya çıkan zatülcenpte görülmektedir.

Akciğer dışı tüberkülozlar

1) gırtlak Tüberkülozu: Ses kısıklığı, ağrı ve yutma güçlüğü vardır.
2) Soluk borusu ve yutak tüberkülozu; oldukça nadirdir.
3) Plevra (akciğer zarı) tüberkülozu.
4) Periton (karın zarı) tüberkülozu: Karında su toplanır, ateş, belirsiz ağrılar ve bazen da barsak tıkanıklığı belirtileriyle kendini gösterir.
5) Perikard (kalp zarı) tüberkülozu.
6) Lenf bezlerinin tüberkülozu: Tedaviye oldukça inatçı olup, uzun yıllar etkisiz gibi görülmesine rağmen sıklıkla nükseder. Bu sebeple tedaviye en az 2,5-3 sene devam edilmeli ve hasta lenf bezleri çok büyük ve yumuşaksa cerrahi olarak çıkarılmalıdır.
7) Mide-barsak kanalına ait tüberküloz: Akciğer tüberkülozunda balgamın sık ve çok miktarda yutulması ile meydana gelir. Barsaklarda yer yer ülserler vardır.
8) Böbrek ve idrar yolları tüberkülozu: İdrarda kanama olur.
9) Genital tüberküloz.
10) Kemik tüberkülozu.
11) Deri tüberkülozu. Görüldüğü gibi, tüberküloz, vücutta akciğerlerden başka birçok organda görülebilmektedir.

Verem'de Tedavi

Hastalık, yaşama şartları kötü ve eğitimi yetersiz ortamlarda artış gösterir. Hastalanma olasılığını artıran sebepler arasında; ergenlik çağı, gebelik, kötü beslenme, kontrolsüz şeker hastalığı, steroid tedavisi, bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlarla tedavi ve meslek hastalıkları sayılabilir.

Streptomisinin keşfedilmesiyle, tüberküloz tedavisinde büyük bir çığır açılmıştır. Sonradan birçok ilaç daha keşfedilmiştir. Streptomisinden başka ençok kullanılan ilaçlar, isoniazid, etambutol, rifampisindir. Bu ilaçların bazı istenmeyen tesirleri de vardır. Tedavinin tam bir disiplin içinde ve doktor kontrolünde yürütülmesi şarttır. Düzensiz ilaç kullanımı, tüberküloz basillerinde ilaçlara karşı direnç meydana getirmektedir.

Tüberkülozdan korunmada önemli bir husus, yeni doğan bütün çocukların hayatın ilk ayı içinde aşılanmasıdır. Ayrıca beslenme şartlarının düzeltilmesi, temizliğe ve hijyene dikkat etmek, halkın sağlık eğitimine tabi tutulması ve belirli zamanlarda yapılan kitle taramaları ile tüberkülozdan korunmak mümkündür.

Sözlükte "verem" ne demek?

1. Herhangi bir organa ve en çok akciğerlere yerleşen koch basilinin yol açtığıateşli ve bulaşıcı bir hastalık, tüberküloz.
2. Bu hastalığa tutulmuş, veremli.

Cümle içinde kullanımı

Annemin, genç yaşta veremden ölen rahmetli amcasını görmedim.
- Y. Z. Ortaç

Verem kelimesinin ingilizcesi

adj. phthisic, phthisical, tubercular, tuberculous
n. consumption, phthisis, tuberculosis
Köken: Arapça

İlgili olabilecek başlıklar

Vere nedir?
Verem olmak nedir?
Veremli nedir?

--Reklam--